पुणे: शालेय विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षित वाहतुकीचा प्रश्न हा अत्यंत संवेदनशील आणि गंभीर विषय आहे. या विषयाकडे केवळ एक प्रशासकीय औपचारिकता म्हणून न पाहता, विद्यार्थ्यांच्या जीविताची जबाबदारी समजून प्रशासनाने गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे. दररोज हजारो विद्यार्थ्यांचा प्रवास सुरक्षित करण्याची मुख्य जबाबदारी ही बसचालकांवर असते. त्यामुळे या विषयावर केवळ नियम बनवून न थांबता, त्यांच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीवर भर देणे आवश्यक बनले आहे.
दररोज वाहनांचे सारथ्य करणाऱ्या बसचालकांच्या आरोग्याचा आणि त्यांच्या कार्यक्षमतेचा थेट संबंध विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेशी असतो. मधुमेह, उच्च रक्तदाब, दृष्टीदोष तसेच हृदयविकार यांसारख्या आरोग्य समस्यांचा वाहन चालविण्याच्या क्षमतेवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः दीर्घकाळ वाहन चालवणे, अपुरी विश्रांती आणि सततचा मानसिक ताण यांमुळे चालकाचे लक्ष विचलित होऊन अपघातांचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो.
सध्या अनेक ठिकाणी बसचालकांची केवळ कागदोपत्री आरोग्य तपासणी करून प्रमाणपत्रे जोडली जातात. ही पद्धत बंद करून चालकांची प्रत्यक्ष वैद्यकीय (फिजिकल) तपासणी अनिवार्य केली पाहिजे. वाहनचालकांचे परवाने, वैद्यकीय प्रमाणपत्रे आणि त्यांच्या आरोग्याशी संबंधित नोंदीची परिवहन विभागाने वेळोवेळी कठोर पडताळणी केली पाहिजे, जेणेकरून कोणत्याही निष्काळजीपणाला वाव राहणार नाही.
या संपूर्ण प्रक्रियेत शाळा प्रशासन, परिवहन विभाग (RTO) आणि संबंधित आरोग्य यंत्रणांनी आपापसांत उत्तम समन्वय राखून काम करणे आवश्यक आहे. यासोबतच शालेय बसमधील अग्निसुरक्षा साधने, आपत्कालीन दरवाजे आणि वाहनांची तांत्रिक स्थिती नियमितपणे तपासली पाहिजे. पालकांना आपल्या पाल्यांच्या प्रवासाबाबत पूर्ण विश्वास वाटण्यासाठी ही सर्व माहिती आणि तपासणी प्रक्रिया पारदर्शक ठेवली पाहिजे.
थोडक्यात सांगायचे तर, विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता ही कोणत्याही नियमापेक्षा किंवा प्रशासकीय प्रक्रियेपेक्षा कितीतरी मोठी जबाबदारी आहे. एखादा दुर्दैवी अपघात घडल्यानंतर उपाययोजना शोधण्यापेक्षा आधीच 'प्रतिबंधात्मक तपासणी आणि कठोर अंमलबजावणी' या तत्त्वाचा अवलंब केला पाहिजे. शालेय वाहतूक सुरक्षित ठेवण्यासाठी बसचालकांची नियमित सखोल आरोग्य तपासणी हा आता पर्याय नसून अनिवार्य गरज ठरली आहे.
को-फाउंडर
स्नेहवेदा कन्सल्टिंग एलएलपी, पुणे
(संपर्क: 7023204432)
